Η Σημασία της Συμφωνίας ΕΕ-Mercosur για την Ελληνική Οικονομία

Η Συμφωνία Mercosur και η Διαχείριση Ταμειακών Ροών

Η οριστικοποίηση της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του μπλοκ των χωρών της Mercosur (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη) σηματοδοτεί μια νέα εποχή για το διεθνές εμπόριο, δημιουργώντας μια από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερων συναλλαγών στον κόσμο, η οποία καλύπτει περίπου 700 εκατομμύρια καταναλωτές.

Μετά από διαπραγματεύσεις που διήρκεσαν περισσότερα από 25 έτη, η συμφωνία στοχεύει στην εξάλειψη των δασμών στο 91% των ευρωπαϊκών προϊόντων, προσφέροντας πρωτοφανείς ευκαιρίες αλλά και σημαντικές προκλήσεις για τον Ελληνικό αγροδιατροφικό κλάδο.

Η Ελληνική συμμετοχή στη συμφωνία αυτή εδράζεται σε μια λεπτή ισορροπία μεταξύ της προώθησης των εξαγωγών υψηλής προστιθέμενης αξίας και της προστασίας των ευαίσθητων εγχώριων παραγωγικών τομέων. Οι εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων από την Ελλάδα προς τις χώρες της Mercosur ανέρχονται επί του παρόντος σε μόλις 34,3 εκατομμύρια ευρώ, γεγονός που υποδηλώνει τεράστια περιθώρια ανάπτυξης σε μια αγορά με αυξανόμενη ζήτηση για ποιοτικά ευρωπαϊκά προϊόντα.

Προστασία Γεωγραφικών Ενδείξεων και η Περίπτωση της Φέτας

Ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της συμφωνίας για τα Ελληνικά συμφέροντα είναι η νομική κατοχύρωση και προστασία των Γεωγραφικών Ενδείξεων (ΓΕ). Η συμφωνία προστατεύει συνολικά 344 ευρωπαϊκά προϊόντα από απομιμήσεις στις αγορές της Mercosur, εκ των οποίων τα 21 είναι Ελληνικά. Η οικονομική σημασία αυτής της προστασίας είναι καταλυτική, καθώς τα προϊόντα με Γεωγραφική Ένδειξη τυγχάνουν premium τιμολόγησης, η οποία κυμαίνεται από δύο έως τρεις φορές υψηλότερα σε σχέση με τα συμβατικά προϊόντα.

Κατηγορία Προϊόντος	Προστατευόμενες Ελληνικές Γεωγραφικές Ενδείξεις (ΓΕ/ΠΟΠ)	Στρατηγική Σημασία
Τυροκομικά	Φέτα, Κεφαλογραβιέρα, Μανούρι	Καταπολέμηση απομιμήσεων και premium positioning
Ελαιόλαδα	Καλαμάτα, Σητεία, Λυγουριό Ασκληπιού, Κολυμβάρι Χανίων	Διείσδυση σε αγορές χωρίς σημαντική εγχώρια παραγωγή
Επιτραπέζιες Ελιές	Ελιές Καλαμάτας, Κονσερβολιά Άμφισσας	Ενίσχυση της αναγνωρισιμότητας του brand
Οίνοι και Αποστάγματα	Ούζο, Τσίπουρο, Ρετσίνα Αττικής, Νεμέα, Νάουσα, Σαντορίνη, Σάμος, Μαντινεία, Αμύνταιο	Κατάργηση δασμών έως 35% και προστασία ονομασίας
Λοιπά Προϊόντα	Μαστίχα Χίου, Κρόκος Κοζάνης, Κορινθιακή Σταφίδα	Μονοπωλιακά χαρακτηριστικά σε εξειδικευμένες αγορές

Παρά τα κέρδη, η συμφωνία περιλαμβάνει μια ειδική μεταβατική ρήτρα για τη “Φέτα”. Οι παραγωγοί στην Αργεντινή, τη Βραζιλία και την Ουρουγουάη που χρησιμοποιούσαν ήδη την ονομασία “feta” πριν από την υπογραφή της συμφωνίας, θα έχουν το δικαίωμα να συνεχίσουν τη χρήση της για μια περίοδο επτά ετών, υπό την προϋπόθεση ότι η προέλευση του προϊόντος θα αναγράφεται με σαφήνεια στην ετικέτα. Αυτή η “εξαίρεση προηγούμενης χρήσης” (prior-use exception) αποτελεί σημείο ανησυχίας για τους Έλληνες κτηνοτρόφους, καθώς ενδέχεται να προκαλέσει σύγχυση στους καταναλωτές των χωρών αυτών.

Δασμολογικές Μειώσεις και Εξαγωγικές Προοπτικές

Η σταδιακή κατάργηση των δασμών αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά την ανταγωνιστικότητα των Ελληνικών προϊόντων. Για παράδειγμα, το ελαιόλαδο, το οποίο σήμερα αντιμετωπίζει δασμούς 10% στις χώρες της Mercosur, θα εισέρχεται πλέον αδασμολόγητα, γεγονός που θα διευκολύνει την πρόσβαση σε μια αγορά 300 εκατομμυρίων καταναλωτών. Αντίστοιχα, οι οίνοι και τα οινοπνευματώδη ποτά, που επιβαρύνονται με δασμούς έως και 35%, θα δουν το κόστος εισαγωγής τους να μειώνεται δραστικά, επιτρέποντας στους Έλληνες παραγωγούς να ανταγωνιστούν επί ίσοις όροις τους τοπικούς παραγωγούς και άλλους διεθνείς εξαγωγείς.

Μηχανισμοί Διασφάλισης και Περιβαλλοντικά Πρότυπα

Για την αντιμετώπιση των ανησυχιών σχετικά με τον αθέμιτο ανταγωνισμό, η συμφωνία ενσωματώνει αυστηρούς μηχανισμούς διασφάλισης και ρήτρες αμοιβαιότητας. Όλα τα προϊόντα που εισάγονται στην ΕΕ από τις χώρες της Mercosur πρέπει να συμμορφώνονται πλήρως με τα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας τροφίμων, υγείας και περιβάλλοντος.

Επιπλέον, η συμφωνία συνδέεται άμεσα με τον Κανονισμό της ΕΕ για την Αποδάσωση (EUDR), ο οποίος θέτει υψηλά περιβαλλοντικά πρότυπα για προϊόντα όπως το βόειο κρέας και η σόγια. Προβλέπεται επίσης η δυνατότητα ενεργοποίησης μέτρων προστασίας (safeguards) εντός 21 ημερών σε περίπτωση που παρατηρηθούν σημαντικές διαταραχές στην αγορά, όπως απότομη αύξηση των εισαγωγών κατά περισσότερο από 8% ή μείωση των τιμών εισαγωγής κατά περισσότερο από 5% σε ετήσια βάση.

Συνοπτική Περίληψη Τρέχουσας Οικονομικής Κατάστασης και Ταμειακών Ροών

Η Ελληνική οικονομία το 2025 και το 2026 διανύει μια περίοδο δημοσιονομικής σταθερότητας και ανάπτυξης, η οποία αντικατοπτρίζεται στις συνεχείς αναβαθμίσεις από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης, όπως η Scope Ratings, η DBRS Morningstar και η Standard & Poor’s, τοποθετώντας τη χώρα σε σταθερή επενδυτική βαθμίδα. Παρά το θετικό μακροοικονομικό περιβάλλον, ο αγροτικός τομέας αντιμετωπίζει έντονες πιέσεις ρευστότητας, οι οποίες απαιτούν προσεκτική διαχείριση των ταμειακών ροών.

Ταμειακά Διαθέσιμα και Δημοσιονομική Στρατηγική

Το Ελληνικό Δημόσιο εφαρμόζει μια στρατηγική περιορισμένου δανεισμού και πρόωρης αποπληρωμής χρέους, στοχεύοντας στην εξόφληση των διακρατικών δανείων (GLF) έως το 2031. Για το 2026, οι ταμειακές ανάγκες του Δημοσίου θα καλυφθούν εν μέρει από το “μαξιλάρι” ρευστών διαθεσιμων, το οποίο ανέρχεται σε 18,4 δισεκατομμύρια ευρώ, καθώς και από εκδόσεις ομολόγων ύψους 12,7 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Στον αγροτικό τομέα, οι πληρωμές προς τους παραγωγούς το 2025 έφτασαν το ιστορικό υψηλό των 3,82 δισεκατομμυρίων ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 13% σε σχέση με το 2024. Ωστόσο, η ροή αυτών των κεφαλαίων παρουσίασε καθυστερήσεις. Οι πληρωμές της βασικής ενίσχυσης από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, που παραδοσιακά ξεκινούσαν τον Οκτώβριο, μεταφέρθηκαν για το τέλος Νοεμβρίου το 2025, λόγω της ανάγκης συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη βελτίωση των συστημάτων ελέγχου και την καταπολέμηση της διαφθοράς.

Ανάλυση Ταμειακών Ροών Αγροτικών Επιχειρήσεων

Η ρευστότητα των αγροτικών επιχειρήσεων παραμένει οριακή. Η ανάλυση των ισολογισμών δείχνει ότι, παρά την επιστροφή στην καθαρή κερδοφορία για ορισμένες μεγάλες επιχειρήσεις του κλάδου, τα ταμειακά διαθέσιμα συχνά μειώνονται λόγω της ανάγκης για επανεπένδυση ή διανομή μερισμάτων πριν από την πλήρη αποκατάσταση του κεφαλαίου κίνησης.

Δείκτης Ταμειακής Ρευστότητας (2025-2026)	Κατάσταση	Αιτιολογία
Συνολικές Πληρωμές προς Αγρότες	3,82 δισ. € (2025)	Αύξηση ενισχύσεων και αποζημιώσεων
Ταμειακό Πλεόνασμα Προϋπολογισμού	759 εκατ. € (τέλος 2025)	Υπέρβαση στόχων φορολογικών εσόδων
Κεφάλαιο Κίνησης Επιχειρήσεων	Περιορισμένο	Υψηλό λειτουργικό κόστος και καθυστερήσεις επιδοτήσεων
Ταμειακά Διαθέσιμα Δημοσίου	18,4 δισ. €	Στρατηγικό απόθεμα για την κάλυψη χρηματοδοτικών αναγκών

Η “στενότητα” στις ταμειακές ροές επιτείνεται από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Οι δαπάνες για την αποκατάσταση φυσικών καταστροφών και την κρατική αρωγή αποτελούν πλέον σταθερό και σημαντικό βάρος στον προϋπολογισμό, επηρεάζοντας άμεσα τη ρευστότητα των πληγέντων παραγωγών.

Λεπτομερής Ανάλυση Εσόδων έναντι Εξόδων

Η οικονομική απόδοση του αγροτικού τομέα το 2025 και το 2026 χαρακτηρίζεται από μια συνεχή αύξηση του κόστους παραγωγής, η οποία δεν αντισταθμίζεται πάντα από ανάλογη αύξηση των εσόδων, δημιουργώντας μια αρνητική τάση στα περιθώρια κέρδους.

Η Δυναμική των Εσόδων

Τα έσοδα στον αγροτικό τομέα παρουσιάζουν ανομοιογένεια ανάλογα με το προϊόν. Οι εξαγωγές νωπών φρούτων και λαχανικών κινήθηκαν θετικά, με αύξηση της αξίας τους κατά 8,2% το πρώτο δεκάμηνο του 2024, φτάνοντας το 1,458 δισεκατομμύριο ευρώ. Επίσης, οι επιτραπέζιες ελιές κατέγραψαν εξαιρετική πορεία με αύξηση 24,6% στην αξία των εξαγωγών.

Αντίθετα, σε τομείς όπως η αμπελουργία, τα έσοδα παραμένουν στάσιμα με τις τιμές παραγωγού να βρίσκονται σε επίπεδα της δεκαετίας του 1990, ενώ η παραγωγή σιτηρών στην ΕΕ σημειώνει σημαντική μείωση, επηρεάζοντας τα συνολικά έσοδα του κλάδου. Στην κτηνοτροφία, οι ζωονόσοι (PPR, ευλογιά) έχουν προκαλέσει τεράστιες απώλειες στο ζωικό κεφάλαιο, οδηγώντας σε μείωση των εσόδων και απειλώντας τη βιωσιμότητα του κλάδου.

Η Δυναμική των Εξόδων και οι Ανησυχητικές Τάσεις

Τα έξοδα παραγωγής αποτελούν το μεγαλύτερο αγκάθι για την κερδοφορία. Σύμφωνα με στοιχεία της ΠΕΝΑ, από κάθε 100 ευρώ που ξοδεύει ο καταναλωτής για αγροτικά προϊόντα, μόνο 8 ευρώ καταλήγουν στον παραγωγό, καθώς το υπόλοιπο ποσό απορροφάται από το κόστος παραγωγής, τη μεταποίηση και τη διανομή.

1. Ενεργειακό Κόστος: Παρά τις κυβερνητικές παρεμβάσεις και το τιμολόγιο “ΓΑΙΑ” (8,5 λεπτά/kWh), το κόστος ενέργειας παραμένει υψηλό σε σχέση με τους διεθνείς ανταγωνιστές, ιδιαίτερα για τη βιομηχανία τροφίμων που πληρώνει πολλαπλάσια για ρεύμα σε σύγκριση με τις ΗΠΑ ή την Κίνα.

2. Κόστος Ζωοτροφών και Εισροών: Οι τιμές των λιπασμάτων και των ζωοτροφών παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, ενώ η κλιματική κρίση επιβάλλει επιπλέον έξοδα για άρδευση και προστασία των καλλιεργειών.

3. Κόστος Εργασίας: Η έλλειψη εργατικών χεριών και η ανάγκη για επέκταση του εργοσήμου έχουν αυξήσει το κόστος απασχόλησης, καθιστώντας καλλιέργειες όπως το βαμβάκι οριακά βιώσιμες μόνο μέσω των επιδοτήσεων.

Κατηγορία Εξόδου	Τάση 2025-2026	Επιρροή στην Κερδοφορία
Ηλεκτρική Ενέργεια	Σταθεροποιητική (λόγω GAIA)	Μέτρια βελτίωση για συνεπείς οφειλέτες
Αγροτικό Πετρέλαιο	Μείωση (λόγω επιστροφής ΕΦΚ)	Θετική επίδραση στη ρευστότητα από το 2026
Ζωοτροφές / Εισροές	Ανοδική / Σταθερή	Υψηλή πίεση στην κτηνοτροφία και τα σιτηρά
Αποζημιώσεις ΕΛΓΑ	Ανοδική	Αυξημένες εισφορές αλλά και 100% κάλυψη

Μια ιδιαίτερα αρνητική τάση είναι ο “αφανισμός” των μικρών εκμεταλλεύσεων. Η μείωση του αγροτικού πληθυσμού και η γήρανση των παραγωγών οδηγούν σε εγκατάλειψη της γης, καθώς τα έσοδα δεν επαρκούν για να καλύψουν το αυξημένο κόστος διαβίωσης και παραγωγής.

Πρακτικές Συστάσεις για τη Συλλογή Χρεών και Διαχείριση Οφειλετών

Η αποτελεσματική είσπραξη των απαιτήσεων είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωση των αγροτικών επιχειρήσεων, ειδικά σε ένα περιβάλλον όπου το 80% των εταιρειών δυσκολεύεται να ανακτήσει ανεξόφλητες οφειλές και το 25% των πτωχεύσεων οφείλεται σε μη πληρωμές.

Στρατηγική Διαχείρισης βάσει του Προφίλ Οφειλετών (PARE)

Η υιοθέτηση της μεθοδολογίας PARE (Payment capacity – Attitude – Recency – Event), την οποία εφαρμόζει η ΑΑΔΕ, αποτελεί βέλτιστη πρακτική και για τις ιδιωτικές επιχειρήσεις.

• Payment Capacity (Ικανότητα Πληρωμής): Χρήση εργαλείων επιχειρηματικής πληροφόρησης (όπως το Urba360) για την αξιολόγηση της οικονομικής κατάστασης των πελατών πριν από την παροχή πίστωσης.

• Attitude (Στάση): Διαφοροποίηση της στρατηγικής είσπραξης ανάλογα με το αν ο οφειλέτης συνεργάζεται ή επιδεικνύει δόλια συμπεριφορά.

• Recency (Παλαιότητα): Άμεση ενεργοποίηση διαδικασιών υπενθύμισης και διεκδίκησης για οφειλές μικρής ηλικίας, καθώς η πιθανότητα είσπραξης μειώνεται δραματικά με την πάροδο του χρόνου.

• Event (Γεγονός): Παρακολούθηση κρίσιμων γεγονότων (π.χ. πτώχευση, αλλαγή διοίκησης) που επηρεάζουν τη φερεγγυότητα του οφειλέτη.

Χρήση Χρηματοοικονομικών Εργαλείων και Ασφάλισης Πιστώσεων

Για τη μείωση του κινδύνου, οι επιχειρήσεις πρέπει να ενσωματώσουν την ασφάλιση πιστώσεων στη λειτουργία τους. Αυτή παρέχει προστασία έως και 90% της αξίας των τιμολογίων σε περίπτωση πτώχευσης ή καθυστέρησης πληρωμής από τον πελάτη.

1. Ασφάλιση Πιστώσεων (Credit Insurance): Επιτρέπει στις επιχειρήσεις να επεκτείνουν τις πωλήσεις τους σε νέες αγορές (όπως αυτές της Mercosur) με μειωμένο ρίσκο.

2. Factoring: Άμεση μετατροπή των απαιτήσεων σε ρευστότητα, κάτι που είναι κρίσιμο για τις επιχειρήσεις με περιορισμένο κεφάλαιο κίνησης.

3. Εξωδικαστικός Μηχανισμός: Ενθάρρυνση των οφειλετών να υπαχθούν σε ρυθμίσεις βάσει του Ν. 4738/2020, διασφαλίζοντας μια ρεαλιστική ροή εισπράξεων.

Συστάσεις για τη Λίστα των «Κορυφαίων Οφειλετών»

Με βάση την υποτιθέμενη λίστα κορυφαίων οφειλετών, προτείνονται τα εξής:

• Για οφειλές άνω των 5.000 ευρώ (νομικά πρόσωπα): Άμεση έναρξη νομικών ενεργειών ή πρόσκληση για εξωδικαστική αναδιάρθρωση.

• Για οφειλές σε “γκρίζες ζώνες”: Χρήση εξειδικευμένων συνεργατών ανάκτησης απαιτήσεων (Collection Agencies) πριν οι οφειλές καταστούν ανεπίδεκτες είσπραξης.

• Σύνδεση με Κρατικές Ενισχύσεις: Προτείνεται η θέσπιση ηλεκτρονικής πληρωμής ως προϋπόθεση για κάθε φορολογική έκπτωση ή κρατική ενίσχυση, όπως ήδη εφαρμόζεται στην καταβολή ενοικίων.

Αξιολόγηση Κερδοφορίας Έργων και Ζημιογόνες Δραστηριότητες

Η επενδυτική στρατηγική στον αγροτικό τομέα πρέπει να επαναξιολογηθεί υπό το πρίσμα της κλιματικής κρίσης και των διεθνών εμπορικών συμφωνιών. Η κερδοφορία των έργων επηρεάζεται άμεσα από την υιοθέτηση της καινοτομίας αλλά και από τις διαρθρωτικές αδυναμίες των υποδομών.

Ανάλυση Κερδοφορίας Καινοτόμων Έργων (Smart Farming)

Η “Έξυπνη Γεωργία” και η χρήση τεχνητής νοημοσύνης (AI) δείχνουν σημαντικά περιθώρια κερδοφορίας, κυρίως μέσω της μείωσης των δαπανών για εισροές.

• Ρομποτικά Συστήματα Αναγνώρισης Εντόμων: Επιτρέπουν στοχευμένους ψεκασμούς, μειώνοντας το κόστος φυτοφαρμάκων και αυξάνοντας την ασφάλεια των προϊόντων.

• Αγροβολταϊκά (REGACE): Η συνδυασμένη παραγωγή τροφίμων και ηλεκτρικής ενέργειας στα θερμοκήπια βελτίωσε την παραγωγή αγγουριού έως και 10%, καθιστώντας τις μονάδες ενεργειακά αυτόνομες.

• Υβριδικός Τηλεσκοπικός Φορτωτής (New Holland): Επιτυγχάνει εξοικονόμηση ενέργειας έως 70% σε σύγκριση με τα πετρελαιοκίνητα μοντέλα, βελτιώνοντας την αποδοτικότητα στις κτηνοτροφικές μονάδες.

Προσδιορισμός Ζημιογόνων Έργων και Τομέων

Παρά τις επιτυχίες, ορισμένα έργα και τομείς προκαλούν αυτή τη στιγμή σημαντικές οικονομικές ζημίες:

1. Παραδοσιακή Άρδευση και Διαχείριση Υδάτων στη Θεσσαλία: Η αντιμετώπιση του νερού ως “δωρεάν αγαθού” και η χρήση απαρχαιωμένων υποδομών (ανοιχτά κανάλια) οδηγούν σε τεράστιες απώλειες υδάτινων πόρων και οικονομική ζημία. Τα έργα που δεν περιλαμβάνουν κλειστούς αγωγούς και ψηφιακή παρακολούθηση θεωρούνται μη βιώσιμα.

2. Καλλιέργεια Βαμβακιού σε Μη Αποδοτικές Πετάδες: Λόγω του υψηλού κόστους άρδευσης και της έλλειψης εργατικών χεριών, το βαμβάκι είναι ζημιογόνο σε περιοχές με προβλήματα στράγγισης ή διάβρωσης, εκτός αν επιδοτείται πλήρως.

3. Μικρές, Κατακερματισμένες Εκμεταλλεύσεις (Under 8,000€ Standard Output): Οι εκμεταλλεύσεις με οικονομικό μέγεθος κάτω των 8.000 ευρώ θεωρούνται πλέον μη βιώσιμες και αποκλείονται από πολλά χρηματοδοτικά προγράμματα του ΠΑΑ, καθώς το κόστος λειτουργίας τους υπερβαίνει κατά πολύ τα έσοδα.

4. Απροστάτευτη Κτηνοτροφία: Οι μονάδες που δεν έχουν επενδύσει σε μέτρα βιοασφάλειας αντιμετωπίζουν ολοκληρωτική καταστροφή από ζωονόσους, καθιστώντας τις επενδύσεις τους εξαιρετικά υψηλού ρίσκου και συχνά ζημιογόνες.

Έργο / Τομέας	Κατάσταση Κερδοφορίας	Αιτία Ζημίας
Smart Agriculture (Robotics/AI)	Υψηλή Προοπτική	Μείωση κόστους εισροών έως 30%
Agrivoltaics	Θετική	Συνέργεια παραγωγής και ενέργειας
Παραδοσιακή Άρδευση	Ζημιογόνα	Τεράστιες απώλειες νερού και ενέργειας
Καλλιέργεια Βαμβακιού (χωρίς πιστοποίηση)	Οριακή / Ζημιογόνα	Κόστος παραγωγής > Τιμή πώλησης

Συμπεράσματα και Στρατηγικές Συστάσεις

Η Ελληνική αγροτική οικονομία βρίσκεται σε μια φάση δομικού μετασχηματισμού. Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur προσφέρει μια διέξοδο για τα ποιοτικά Ελληνικά προϊόντα, αλλά απαιτεί από τις επιχειρήσεις να γίνουν πιο ανταγωνιστικές και να προστατεύσουν την ταμειακή τους υγεία.

• Εκμετάλλευση της Mercosur: Οι επιχειρήσεις πρέπει να εστιάσουν στην προώθηση των 21 προστατευόμενων προϊόντων (ιδιαίτερα ελαιολάδου και τυριών) στις αγορές της Βραζιλίας και της Αργεντινής, εκμεταλλευόμενες την κατάργηση των δασμών.

• Βελτίωση Ρευστότητας: Είναι επιτακτική η χρήση εργαλείων ασφάλισης πιστώσεων και factoring για τη μείωση της εξάρτησης από τις καθυστερημένες κρατικές επιδοτήσεις.

• Επένδυση στην Καινοτομία: Η στροφή προς την έξυπνη γεωργία και τα ΑΠΕ (τιμολόγιο GAIA) δεν είναι πλέον επιλογή αλλά ανάγκη για τη μείωση του λειτουργικού κόστους.

• Διαχείριση Χρεών: Η υιοθέτηση του συστήματος PARE και η αυστηρή κατηγοριοποίηση των οφειλετών θα αποτρέψουν τη συσσώρευση επισφαλών απαιτήσεων που οδηγούν σε χρεοκοπία.

• Αναδιάρθρωση Καλλιεργειών: Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε καλλιέργειες που είναι ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή και έχουν υψηλή ζήτηση στις διεθνείς αγορές, απομακρύνοντας τους πόρους από ζημιογόνα έργα παραδοσιακής άρδευσης.

Η επιτυχία του Ελληνικού αγροτικού κλάδου το 2026 θα κριθεί από την ταχύτητα προσαρμογής στα νέα δεδομένα του διεθνούς εμπορίου και την ικανότητα των παραγωγών να μετατρέψουν τις προκλήσεις της ρευστότητας σε ευκαιρίες για βιώσιμη ανάπτυξη.

Κύρια Μειονεκτήματα για την Ελλάδα

• Ανισότητα Προτύπων Παραγωγής (Standards): Οι χώρες της Mercosur λειτουργούν με λιγότερο αυστηρά πρότυπα όσον αφορά την εργασία, το περιβάλλον και την καλή διαβίωση των ζώων. Αυτό δημιουργεί «περιβαλλοντικό και κοινωνικό ντάμπινγκ», καθώς οι Νοτιοαμερικανοί παραγωγοί έχουν σημαντικά χαμηλότερο κόστος παραγωγής, καθιστώντας τα Ελληνικά προϊόντα λιγότερο ανταγωνιστικά σε επίπεδο τιμής.

• Η Ρήτρα για τη Φέτα: Παρά την προστασία της Γεωγραφικής Ένδειξης, η συμφωνία επιτρέπει σε παραγωγούς από την Αργεντινή, τη Βραζιλία και την Ουρουγουάη, που χρησιμοποιούσαν ήδη την ονομασία «feta», να συνεχίσουν τη χρήση της για μια μεταβατική περίοδο επτά ετών. Αυτό εκτιμάται ότι θα προκαλέσει σύγχυση στους καταναλωτές και θα αποδυναμώσει τη φήμη του εθνικού μας προϊόντος στις συγκεκριμένες αγορές.

• Πίεση στις Μικρομεσαίες Εκμεταλλεύσεις: Η Ελληνική γεωργία κυριαρχείται από μικρές και μεσαίες οικογενειακές φάρμες με υψηλά λειτουργικά κόστη, οι οποίες θα δυσκολευτούν να ανταγωνιστούν τις βιομηχανικής κλίμακας εκμεταλλεύσεις της Λατινικής Αμερικής.

• Υποκατάσταση σε Ευρωπαϊκές Αγορές: Υπάρχει φόβος ότι φθηνές εισαγωγές από τη Mercosur (π.χ. σε ελαιόλαδο ή φρούτα) θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν μέρος των Ελληνικών εξαγωγών προς τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης, οι οποίες αποτελούν τους παραδοσιακούς μας πελάτες.

• Ζητήματα Ασφάλειας Τροφίμων: Εκφράζονται ανησυχίες για τη χρήση φυτοφαρμάκων και ορμονών που είναι απαγορευμένες στην ΕΕ, καθώς και για την ικανότητα των ελεγκτικών μηχανισμών των χωρών της Mercosur να εγγυηθούν τη συμμόρφωση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα υγείας.

Προϊόντα που Επηρεάζονται Άμεσα

1. Προστατευόμενα Ελληνικά Προϊόντα (Γεωγραφικές Ενδείξεις – ΠΟΠ/ΠΓΕ)

Αυτά τα 21 προϊόντα (από τα συνολικά 344 ευρωπαϊκά) αποκτούν νομική προστασία από απομιμήσεις στις αγορές της Mercosur:

• Τυροκομικά: Φέτα, Κεφαλογραβιέρα, Μανούρι.

• Ελαιόλαδα: Καλαμάτα, Σητεία, Λυγουριό Ασκληπιού, Κολυμβάρι Χανίων.

• Επιτραπέζιες Ελιές: Ελιές Καλαμάτας, Κονσερβολιά Άμφισσας.

• Οίνοι και Αποστάγματα: Ούζο, Τσίπουρο, Ρετσίνα Αττικής, Νεμέα, Νάουσα, Σαντορίνη, Σάμος, Μαντινεία, Αμύνταιο.

• Λοιπά Προϊόντα: Μαστίχα Χίου, Κρόκος Κοζάνης, Κορινθιακή Σταφίδα.

2. Προϊόντα που επηρεάζονται άμεσα από Ποσοστώσεις & Εισαγωγές

Αυτά τα προϊόντα αναμένεται να δεχθούν πίεση τιμών λόγω των αυξημένων ποσοτήτων που θα εισάγονται στην ΕΕ από τη Λατινική Αμερική:

• Βόειο Κρέας: Ποσόστωση 99.000 τόνων (δασμός 7,5%).

• Πουλερικά (Κοτόπουλα κ.α.): Ποσόστωση 180.000 τόνων (αδασμολόγητα).

• Μέλι: Ποσόστωση 45.000 τόνων (αδασμολόγητα).

• Ρύζι: Ποσόστωση 60.000 τόνων.

• Ζάχαρη: Ποσόστωση 190.000 τόνων.

• Καλαμπόκι: Ποσόστωση 1.000.000 τόνων (συχνά γενετικά τροποποιημένο).

• Εσπεριδοειδή: Κυρίως Πορτοκάλια και Λεμόνια.

• Σόγια: Σχετίζεται με τα περιβαλλοντικά πρότυπα και τον κανονισμό αποδάσωσης (EUDR).

3. Λοιπά Αγροτικά Προϊόντα που αναφέρονται στην Ανάλυση

Προϊόντα που εμπλέκονται στη γενικότερη παραγωγική και εξαγωγική δραστηριότητα της Ελλάδας:

• Νωπά Φρούτα και Λαχανικά: Γενική κατηγορία με αυξητική τάση εξαγωγών.

• Αμπέλια / Σταφύλια: Αναφέρεται η στασιμότητα στα έσοδα των παραγωγών.

• Σιτηρά: Αναφέρεται μείωση της παραγωγής στην ΕΕ.

• Βαμβάκι: Χαρακτηρίζεται ως οριακά βιώσιμο ή ζημιογόνο σε μη αποδοτικές εκτάσεις.

• Αγγούρι: Αναφέρεται ως παράδειγμα επιτυχίας στα έξυπνα θερμοκήπια (αγροβολταϊκά).

• Βιολογικά Προϊόντα: Προϊόντα με αυξανόμενη ζήτηση λόγω των τάσεων ευεξίας.

Κλάδοι Προϊόντων που Πλήττονται

• Κτηνοτροφικός Κλάδος (Βοοειδή & Πτηνά): Ο πλέον εκτεθειμένος κλάδος λόγω των μαζικών εισαγωγών φθηνού κρέατος.

• Κλάδος Μελισσοκομίας: Αντιμετωπίζει κίνδυνο από τις μεγάλες ποσότητες εισαγόμενου μελιού σε χαμηλές τιμές.

• Κλάδος Αροτραίων Καλλιεργειών: Επηρεάζεται κυρίως μέσω του ρυζιού, του καλαμποκιού και της ζάχαρης.

• Κλάδος Εσπεριδοειδών και Φρούτων: Λόγω της αυξημένης προσφοράς και της πίεσης στις τιμές εισόδου στην ευρωπαϊκή αγορά.

• Γαλακτοκομικός Κλάδος (Τυροκομία): Αν και προστατεύονται 21 προϊόντα, πολλά άλλα Ελληνικά τυριά ΠΟΠ/ΠΓΕ μένουν εκτός λίστας προστασίας, ενώ η φέτα αντιμετωπίζει τη μεταβατική περίοδο των 7 ετών.

Κρίσιμοι παράγοντες που επηρεάζουν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και τη χρηματοοικονομική υγεία του κλάδου

• Δημογραφική Κρίση και Έλλειψη Εργατικών Χεριών: Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού αποτελεί δομικό κίνδυνο, καθώς μόνο το 7% έως 12% των γεωργών στην Ελλάδα είναι κάτω των 40 ετών. Η έλλειψη εργατών γης το 2025 οδηγεί σε υποχώρηση της παραγωγικότητας κατά 8,8%, αυξάνοντας παράλληλα το κόστος συγκομιδής και παραγωγής.

• Διαχείριση «Κόκκινων» Δανείων και Νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία: Το συνολικό ύψος των ληξιπρόθεσμων αγροτικών δανείων ανέρχεται σε περίπου 1,2 δισ. ευρώ. Παράλληλα, για το 2025-2026 ενεργοποιούνται νέα εργαλεία, όπως άτοκα μικροδάνεια έως 25.000 ευρώ και εγγυημένα δάνεια με επιδότηση κεφαλαίου έως 40.000 ευρώ για νέους αγρότες.

• Μεταρρύθμιση του Συστήματος Ασφάλισης (ΕΛΓΑ): Λόγω της κλιματικής κρίσης, το ισοζύγιο εισφορών-αποζημιώσεων είναι αρνητικό, με «τρύπα» 613 εκατ. ευρώ την τελευταία πενταετία. Από τα τέλη του 2026, θεσπίζεται η κάλυψη του 100% της ασφαλιζόμενης αξίας, ενώ εισάγονται νέα ζημιογόνα αίτια, όπως η ακαρπία λόγω ήπιου χειμώνα.

• Πρότυπα ESG και Πράσινη Τραπεζική: Η συμμόρφωση με τα κριτήρια ESG (Περιβάλλον, Κοινωνία, Εταιρική Διακυβέρνηση) παύει να είναι απλό κόστος και καθίσταται απαραίτητη προϋπόθεση για την πρόσβαση σε χαμηλότοκα «πράσινα» δάνεια και την προσέλκυση επενδύσεων. Περισσότερες από 7 στις 10 Ελληνικές επιχειρήσεις αυξάνουν ήδη τις δαπάνες τους για δράσεις βιωσιμότητας.

• Καταναλωτικές Τάσεις 2026 στη Λατινική Αμερική: Η στροφή των καταναλωτών προς την «προληπτική ευεξία» και τη συνειδητή κατανάλωση ευνοεί τα Ελληνικά προϊόντα premium ποιότητας. Η Παγκόσμια Ημέρα Μεσογειακής Διατροφής από τον ΟΗΕ ενισχύει τη ζήτηση για ελαιόλαδο και βιολογικά προϊόντα στις αγορές της Mercosur.

Επίλογος

Ως ΚΥΚΛΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, αρνούμαστε να δεχτούμε ότι ο Έλληνας αγρότης θα είναι ο «αδύναμος κρίκος» μιας παγκόσμιας αλυσίδας. Η λύση που προτείνουμε δεν είναι η εσωστρέφεια, αλλά μια θα λέγαμε…Κυκλική Αγροτική Οικονομία:

• Απόλυτη Προστασία των ΠΟΠ: Δεν διαπραγματευόμαστε το όνομα και την ποιότητα των προϊόντων μας για να διευκολύνουμε τις εισαγωγές αμφιβόλου ποιότητας από τη Λατινική Αμερική.
• Τέλος στην Ομηρία των Επιδοτήσεων: Μετατρέπουμε τον ΟΠΕΚΕΠΕ από γραφειοκρατικό λαβύρινθο σε ψηφιακό εγγυητή ρευστότητας, με αυτόματες πληρωμές που ακολουθούν τον κύκλο της παραγωγής, όχι το πρόγραμμα των εκλογών.
• Ενεργειακή Αυτονομία: Κάθε αγρότης πρέπει να είναι και παραγωγός ενέργειας. Η «πράσινη μετάβαση» δεν μπορεί να είναι το άλλοθι για την αισχροκέρδεια των παρόχων, αλλά το μέσο για μηδενικό κόστος άρδευσης.

Δεσμευόμαστε να επαναφέρουμε την ισορροπία. Εκεί που η κυβέρνηση βλέπει αριθμούς και κόστη, εμείς βλέπουμε τον κύκλο της ζωής, της γης και της εθνικής μας αξιοπρέπειας.

Δήλωση του Προέδρου κ. Ηλία Βασιλάκη

«Στην Κυκλική Δημοκρατία, η οικονομία δεν είναι μια ευθεία γραμμή που οδηγεί στο αδιέξοδο των χρεών, αλλά ένας κύκλος που επιστρέφει στον παραγωγό τον πλούτο που ο ίδιος δημιουργεί. Η γη μας δεν είναι εμπόρευμα προς πώληση, είναι ο κύκλος της ίδιας μας της επιβίωσης.»